"Małe lotnictwo"
Jeżeli zajrzymy do życiorysów znanych konstruktorów lotniczych,
przekonamy się, że zazwyczaj rozpoczynali oni karierę lotniczą od mo-
delarstwa lotniczego - tzw. "małego lotnictwa". Najsławniejsi koń-
truktorzy samolotów radzieckich: Jakowlew, Polikarpow i Tupolew
w młodości byli zapalonymi modelarzami.
Modelarstwo Jest jedną z dziedzin sportu lotniczego. W Polsce sport
modelarski znajduje się pod troskliwą opieką państwa. Całokształtem
modelarstwa sportowego kieruje Liga Lotnicza. Szkolenie lotnicze rozpo-
czyna sie_ od pracy w małym lotnictwie. Ogromny rozwój lotnictwa
w Polsce Ludowej, nie spotykany dotąd w naszej historii, zawdzięcza-
my pomocy Związku Radzieckiego, który ofiarował nam wspaniały
sprzet i instruktorów. "Małe lotnictwo" w Polsce w oparciu o doświad-
czenie modelarzy ZSRR rozwija się z roku na rok, osiągając coraz to
większe sukcesy.
Czytelnicy , z których niejeden myślio sporcie lotniczym, a nie wie, jaką doń obrać drogę, powinni zainteresować się "małym lotnictwem".
Program szkoleniowy opracowany przez LL jest tak ułożony, aby
uczeń przyswajał sobie przy pracy modelarskiej kolejno te wszystkie
wiadomości fachowe, które niezbęd ne są do wyszkolenia pełnowarto-
ściowego pilota.
Pierwsze modele, budowane przez przyszłego lotnika - to nieskomplikowane, proste konstrukcje kartonowe, zapoznające z podstawowymi prawami fizycznymi, które rządzą lotem modelu. Model kartonowy zdolny jest bowiem do bardzo ciekawych lotów zarówno w pomieszczeniu, jak i na dworze. Przy "oblatywaniu" (tak to nazywają lotnicy modelarz zapoznaje się z dzialaniem steru, uczy się prawidłowej obsługi modeli, zdobywa umiejętność w posługiwaniu się narzędziami i poznaje obróbkę materiałów.
Po wykonaniu kilku kartonowych modeli latających, modelarz otrzy
muje do wykonania modele - makiety. Są to zmniejszone kopie dużych
samolotów. Praca przy tych makietach jest już o wiele trudniejsza.
Trzeba mieć dużo cierpliwości i zręczności, aby skleić według podanego
schematu taki model. Przyszły lotnik musi być zręczny i cierpliwy.
Liga Lotnicza wydała barwne wycinki modeli - makiet miedzy
innymi została opracowana makieta pierwszego samolotu na świecie
konstrukcji Rosjanina Możajskiego.
Budowa szkolnego modelu szybowca o konstrukcji bardziej zbliżonej do prawidłowej maszyny pochłania naturalnie dużo więcej czasu i pracy niż budowa modelu kartonowego, ale i wyniki lotów takiego modelu są o wiele doskonalsze. Kilku, a nawet kilkunastominutowe loty tego typu modeli nie należą do rzadkości.
W lotnictwie najpoważniejszą rolę odgrywają maszyny silnikowe.
Pomyślano więc l o tyto w "małym lotnictwie". Modelarz, który wykonał już modele kartonowe i szybowców, może przystąpić do budowy modeli o napędzie gumowym. Taki model wprowadza już uczniów w świat lotów silnikowych, zapoznając ich z działaniem śmigła.
Następnie buduje się modele kadłubowe, o kształtach bardziej wy-
szukanych, które zdolne są utrzymać się w powietrzu po kilka go-
dzin i przelatywać dziesiątki, a nawet - jak tego dowiedli modelarze
radzieccy - setki kilometrów. (Światowy rekord odległości lotu należy
do ZSRR i wynosi 210 km).
Modele kadłubowe mogą mleć napęd gumowy lub budowane są jako
szybowce. Jedną z najwyższych umiejętności modelarza lotniczego jest budowa
modeli z napędem silnikowym. Na modelu specjalnie zaprojektowanym zamontowuje się silniczek małej mocy, który obraca śmigło. Silniczki
takie, specjalnie dostosowane do modeli, są produkowane w kraju
i przydzielane zorganizowanym w Lidze modelarzom. Osobną klasę stanowią tzw. modele na uwięzi, przeznaczone do lotów sterowanych przez modelarza. Model taki, zaczepiony skrzydłem do linki, wykonuje bardzo ciekawe loty, a nawet zdolny jest do akrobacji.
W całe] Polsce, we wsiach, miasteczkach, miastach, PGR i spółdzielniach produkcyjnych, zorganizowana jest przez Ligę Lotniczą sieć modelarni
Każdy chłopiec i dziewczyna ma możność wstąpienia do modelarni
po uprzednim zapisaniu się na członka Ligi Lotniczej.
Hasło: "W każdej szkole kółko młodych lotników" winno stać się
dla młodzieży bojowym zawołaniem, mobilizującym do wytężonej pracy
dla lotnictwa.
Przy zakładaniu w "kółku młodych lotników" modelarni lotniczej
skorzystajmy z doświadczeń modelarzy radzieckich.
Grupa uczniów (8 - 10) tworzy zespół, wybiera najbardziej zaawansowanego modelarza na kierownika, gromadzi najpotrzebniejsze narzędzia, jak noże, nożyczki, żyletki, klej i karton (mogą to byt stare
okładki zeszytów).
Po zgromadzeniu materiału i narzędzi koło przystępuje do pracy,
wykonując proste wycinanki kartonowe. Wycinanki takie motana nabyć
w każdej składnicy materiałów modelarskich. Składnice znajdują się
w większych miastach, można więc wycinanki zamówić również listownie. Pisać należy do Zarządów Wojewódzkich Okręgów Ligi Lotniczej
z zaznaczeniem OSM (Okręgowe Składnice Materiałów Modelarstwa,
adresy podajemy niżej).
Jeżeli praca zespołu została dobrze zorganizowana i gwarantuję po-
wodzenie, należy wówczas zarejestrować koło w najbliższej placówce
LL (patrz wykaz adresów). Będzie ono równocześnie Kołem Ligi Lotniczej.
W Zarządzie LL koło otrzymuje instrukcje do dalszej pracy, a niejednokrotnie i inną pomoc w postaci materiałów modelarskich itp.
Celem ułatwienia pracy "kółkom młodych lotników" podajemy plan
i opis łatwego modelu kartonowego, który należy traktować jako pierwszą pracę początkującego modelarza. Model bardzo dobrze lata i zaznajamia jednocześnie z przyjętym słownictwem lotniczym.
Plan modelu podano na kratce (rys. 1) celem łatwiejszego powiększenia do wielkości naturalnej. Bok jednej kratki równa sie l cm.
Wystarczy więc narysować kratkę, l X l cm i kolejno przenosić po-
szczególne fragmenty rysunku. Do budowy modelu można użyć cienkiego kartonu lub okładki zużytego zeszytu.
Po przerysowaniu konturu modelu na złożonej wzdłuż osi symetrii
ćwiartce kartoniku wycinamy nożyczkami obrys skrzydeł, kadłuba i stateczników. Przód kadłuba obciążamy spinaczem biurowym, lekko pod ginamy skrzydła na kształt litery "V" - i model nasz gotowy do lotu!
Przed lotem trzeba jednak zapoznać się z samym modelem i wiedzieć,
jakimi "organami sterowymi" dysponujemy. Na skrzydłach (lewym
i prawym) znajdują się. lotki. W tylnej części modelu znajdują się stateczniki - pionowy i poziomy, które mają stery - również pionowy
l poziomy. Spinacz w przedniej części kadłuba jest ciężarkiem wyważającym model
Gotowy model próbujemy w locie prostym z wysokości wyciągniętej ręki. Szybowiec wyrzucamy w przód i obserwujemy jego lot. Jeżeli model będzie gwałtownie opadał, przesuwamy spinacz głębiej do tyłu.
Gdyby natomiast model zadzierał do góry, wysuwamy spinacz do
przodu.
Skoro ustalimy takie położenie spinacza, przy którym szybowiec wykonuje najdłuższe loty, możemy wówczas przykleić spinacz paseczkiem papieru do kadłuba.
Możemy teraz przystąpić do poglądowego sprawdzenia działania sterów. Statecznik kierunkowy jest to płaszczyzna pionowa stała, służąca do zachowania prostego modelu. Ster kierunkowy natomiast jest to płaszczyzna ruchoma, pozwalająca na zmianę kierunku lotu (w lewo lub prawo). Statecznik poziomy utrzymuje model w równowadze podłużnej, a ster poziomy pozwala na zmianę kierunku lotu w dół lub w górę. Wychylając np. ster pierwszy w lewo (w lewo, patrząc od tyłu modelu) stwierdzamy, że puszczony szybowiec skręca w lewo podobnie jak łódka, w której ustawiliśmy ster w stronę, wymaganego skrętu. Chcąc,
aby model opadł "głową" w dół, odginamy ster poziomy w dół. Przy od-
gięciu steru do góry model będzie zadzierał do góry. Ostatnim doświadczeniem będzie sprawdzenie lotek. Wychylając np. lotkę prawą w górę,
a lewą w dół, stwierdzamy, że szybowiec, wyrzucony z takim ustawieniem, obróci się wokół własnej osi w prawą stronę. Wychylając lotki w stronę przeciwną, otrzymamy obrót w stronę lewą. Na takim "zwyczajnym" kartonowym modelu poznaliśmy więc w sposób prosty działanie płaszczyzn sterowych. Ułatwi nam to później dalsze szkolenie i siedząc za sterem w kabinie szybowca czy samolotu, z przyjemnością wspominać będziemy swoje pierwsze próby z modelami
Jeżeli chcesz zostać lotnikiem, musisz rozpocząć pracę od modelarstwa lotniczego. Jeżeli chcesz dowiedzieć się czegoś więcej o naszym lotnictwie, zwróć się po informacje do najbliższego Zarządu Wojewódzkiego Okręgu Ligi Lotniczej (adresy poniżej) lub Zarządu Oddziału LL, które znajdują się w każdym powiatowym mieście.